نحوه اندازه‌گیری سایز پیچ

اندازه‌گیری نادرست مهره و پیچ می‌تواند استحکام اتصال را کاهش داده و باعث شود پیچ تحت فشار یا بار دچار شکست شود. برای جلوگیری از آسیب به تجهیزات و حتی آسیب‌های جدی‌تر مانند صدمات فردی، لازم است از صحیح بودن سایز پیچ اطمینان حاصل کنید. در این راهنما، تمرکز ما بر اندازه‌گیری پیچ‌ها است و موارد زیر را بررسی می‌کنیم:

• ابزارهای موردنیاز برای اندازه‌گیری پیچ

• نحوه اندازه‌گیری قطر پیچ

• نحوه اندازه‌گیری طول پیچ

• نحوه اندازه‌گیری رزوه‌ها

• توضیح ابعاد پیچ

• روش‌های محافظت از پیچ

ابزارهای موردنیاز برای اندازه‌گیری پیچ

آیا در حال اندازه‌گیری پیچ‌های متریک هستید یا پیچ‌های استاندارد؟ سایز پیچ‌های استاندارد کمی متفاوت بوده و بر حسب اینچ اندازه‌گیری می‌شوند، در حالی که پیچ‌های متریک بر حسب میلی‌متر (mm) سنجیده می‌شوند.

به‌جز در مورد رزوه‌ها (که در ادامه به آن می‌پردازیم)، سایر اندازه‌گیری‌های پیچ به یک شکل انجام می‌شود. در اکثر پیچ‌ها و پیچ‌های خودکار، رزوه راست‌گرد رایج‌تر است. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید راهنمای «تفاوت رزوه چپ‌گرد و راست‌گرد در اتصالات» را در بانی بست مطالعه کنید.

برای اندازه‌گیری دقیق پیچ، ابزارهای زیر کاربردی هستند:

کولیس (Caliper)

برای اندازه‌گیری گام رزوه در پیچ‌های متریک به کولیس نیاز دارید. در پیچ‌های استاندارد که بر اساس تعداد رزوه در هر اینچ (TPI) سنجیده می‌شوند، معمولاً نیازی به کولیس برای این کار نیست، اما کولیس در تشخیص مستقیم یا مخروطی بودن رزوه مفید است.

گیج سایز پیچ (Bolt Size Gauge)

ابزاری کاربردی که امکان عبور دادن پیچ از سوراخ‌های با اندازه‌های مختلف را فراهم می‌کند. این گیج دارای دو بخش استاندارد و متریک است. کافی است پیچ را در سوراخ‌های گیج قرار دهید و کوچک‌ترین سوراخی را که پیچ در آن قرار می‌گیرد پیدا کنید؛ این همان سایز پیچ شماست.

اگر به این ابزارها دسترسی ندارید، می‌توانید از خط‌کش برای اندازه‌گیری استفاده کنید، هرچند دقت آن کمتر است.

برای اندازه‌گیری صحیح پیچ، لازم است با بخش‌های مختلف آن آشنا باشید.

شکل شش‌گوش (Hex) رایج‌ترین نوع سر پیچ است، اما تنها نوع موجود نیست. اندازه‌گیری پیچ‌های U شکل کاملاً متفاوت است، اما در اینجا تمرکز ما بر پیچ‌های رایج‌تر است. طول رزوه نیز بسته به نوع پیچ متفاوت است؛ برخی پیچ‌ها کاملاً رزوه شده‌اند، در حالی که برخی دیگر – مانند نمونه اشاره‌شده – بخشی بدون رزوه دارند. طول رزوه بخش مهمی از ابعاد پیچ محسوب می‌شود.

برای آشنایی بیشتر با پیچ‌ها، سایزها، انواع مختلف، گریدها، استانداردها و اندازه‌های رزوه، می‌توانید راهنمای «انواع مختلف مهره و پیچ چیست؟» را در بانی بست مطالعه کنید.

مرحله اول: نحوه اندازه‌گیری قطر پیچ

اندازه‌گیری قطر در پیچ‌های متریک مشابه پیچ‌های استاندارد انجام می‌شود.

برای تعیین قطر پیچ، فاصله بین بیرونی‌ترین رزوه در یک سمت تا بیرونی‌ترین رزوه در سمت مقابل را اندازه بگیرید. این مقدار «قطر بزرگ» (Major Diameter) نام دارد.

روش دیگر، اندازه‌گیری قطر ساق پیچ است. ساق که به آن بدنه یا گاهی شانه نیز گفته می‌شود، بخش بدون رزوه پیچ است. وجود ساق اهمیت زیادی دارد، زیرا از حرکت‌های شعاعی جلوگیری می‌کند. بدون ساق، احتمال شل شدن پیچ افزایش می‌یابد.

در برخی موارد، قطر ساق و قطر بزرگ یکسان است؛ اما در موارد دیگر، به دلیل وجود رزوه‌ها، قطر بزرگ ممکن است از قطر ساق بیشتر باشد.

همچنین می‌توانید راهنمای «چگونه از شل شدن پیچ جلوگیری کنیم» را در بانی بست مطالعه کنید.

مرحله دوم: نحوه اندازه‌گیری طول پیچ

همانند قطر، طول پیچ‌های استاندارد و متریک نیز به یک روش اندازه‌گیری می‌شود. نحوه اندازه‌گیری به نوع سر پیچ بستگی دارد.

زمانی که سر پیچ بیرون از سطح قرار می‌گیرد:

در پیچ‌های شش‌گوش نمونه خوبی دیده می‌شود. طول پیچ را از نوک (انتهای پایینی) تا محل اتصال ساق به سر پیچ اندازه بگیرید.

زمانی که با پیچ خزینه‌دار سروکار دارید:

پیچ خزینه‌دار به‌صورت هم‌سطح با سطح قرار می‌گیرد. برای مثال، پیچ کالسکه‌ای (Carriage Bolt) باید خزینه شود تا عملکرد صحیح داشته باشد، حتی اگر سری گنبدی‌شکل داشته باشد. در این حالت، طول پیچ از بالای سر پیچ تا انتهای بخش رزوه‌شده اندازه‌گیری می‌شود.

به بیان دیگر، در پیچ‌های کالسکه‌ای و تمام پیچ‌های خزینه‌دار، ارتفاع سر پیچ نیز جزو طول محسوب می‌شود.

مرحله سوم: نحوه اندازه‌گیری رزوه‌ها

در اندازه‌گیری پیچ، تعیین طول رزوه و به‌ویژه گام رزوه در پیچ‌های متریک اهمیت دارد. در پیچ‌های استاندارد از معیار «تعداد رزوه در هر اینچ» یا TPI استفاده می‌شود.

تعیین صحیح گام رزوه یا TPI کاملاً حیاتی است. این مقدار تضمین می‌کند که مهره و پیچ به‌درستی درگیر شوند. در صورت عدم تطابق، رزوه‌ها گیر کرده یا آسیب می‌بینند.

گام رزوه چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

گام رزوه فاصله بین دو رزوه متوالی است. در مقابل، TPI نشان‌دهنده تعداد رزوه‌ها در یک اینچ است.

نحوه تعیین گام رزوه (متریک)

با استفاده از کولیس، فاصله بین قله یک رزوه تا قله رزوه بعدی را بر حسب میلی‌متر اندازه بگیرید. این مقدار همان گام رزوه پیچ متریک شماست.

رزوه در هر اینچ (US TPI)

نحوه تعیین TPI

در این روش نیازی به اندازه‌گیری فاصله نیست؛ کافی است تعداد قله‌های رزوه در محدوده یک اینچ را بشمارید. برای مثال، اگر در یک اینچ شش رزوه وجود داشته باشد، TPI برابر با 6 است.

توضیح ابعاد پیچ

باید بدانید چگونه سایز پیچ را بخوانید. فرض کنید ابعاد پیچ متریک شما به شکل زیر است:

• قطر: 2 میلی‌متر
• طول: 5 میلی‌متر
• گام رزوه: 0.4 میلی‌متر

در سیستم متریک، پیچ‌ها با حرف M مشخص می‌شوند. بنابراین پیچ با قطر 2 میلی‌متر، M2 نامیده می‌شود. سایز کامل پیچ به صورت زیر نمایش داده می‌شود:

M2 × 0.4 × 5mm

برای پیچ‌های استاندارد، فرض کنید اندازه‌های زیر را دارید:

• قطر: 1 1/2 اینچ
• طول: 3 1/4 اینچ
• تعداد رزوه در هر اینچ: 6

در این صورت، اندازه پیچ به شکل زیر نوشته می‌شود:

1 1/2″ – 6 × 3 1/4″ (یا 3.250)

پیچ‌ها و پیچ‌های استاندارد معمولاً در دو دسته قرار می‌گیرند:

• رزوه درشت ملی یکپارچه (UNC)

• رزوه ریز ملی یکپارچه (UNT)

برای آشنایی بیشتر با تفاوت اتصالات متریک و استاندارد، می‌توانید راهنمای مربوطه را در بانی بست مطالعه کنید.